Su Soğutma Hakkında

[sifre1993]

Bir sitede okudum. ALINTIDIR. Baktım Overclock ve modifikasyon kısmında O.c var ama modifiye den bahsedilmemiş. Alıntıda olsa bahsetmek istedim. Meraklı arkadaşlarımın benim gibi az da olsa bilgilenmesini istedim. Kısmetse kendi kasama modifiye yaptığımda sizlerle paylaşacağım ki bu herhalde sınavlardan sonra olur. Malum bizler sınav gençleriyiz. Her neyse, su soğutmayı basitce kendi cümlelerimle tanımlayacağım.

Su soğutma fan sistemlerinin aksine bir pompa bir radyatörden ve takılıysa bir sıcaklık ölçerden meydana gelir. Amacı suyun radyatörde soğutulup pompadan pompalanması ile işlemci ekran kartı kuzey ve gönüy köprüsü gibi ısınan bileşenleri su blokları ile soğutmak. Normal su elektrik iletir evlerimizde musluklarda akan su. Ama su soğutma sisteminin içinde SAF SU kullanılır. Saf Su elektrik İLETMEZ. Büyük yazıyorum çünkü çoğu insan elektrik iletir veya su sızar diye korkuyor. Sı sızmaması için zaten önlemler alınıyor. Tutup da kasaya tekme atmadığınız taktirde su sızmaz. Şimdi gelelim so soğutma sistemine ve kurulumuna.


Su Fantezileri; su soğutmaya ilgi duyan ya da kullandıkları su soğutma sistemini yüksek performansda çalıştırmak isteyen kullanıcılar için, rehber niteliğinde yazı dizisidir. Her bölümde farklı montaj teknikleriyle kurduğumuz sistemleri modifikasyonla destekleyerek kaliteli soğutma çözümleri arayışına gireceğiz.

İlk yazımızda; standart boyutlardaki bir kasaya yüklü bir oyun sistemi ve 3 radyatörlü bir su soğutma sistemi kuruyoruz. Daha önce EK bloklarının performans testlerini yapmıştık. Kaliteli, ucuz ve geniş su kanallarına sahip olan bu bloklar, Türkiye'ye yeni girmesine rağmen su soğutma kullanıcıları tarafından tercih edilen bir marka olmuştu. EK bloklarını test ederken aşağıdaki resimde görüldüğü gibi biraz karışık ve karışık olduğu kadar kötü görünen bir montaj yapmıştık.



Bu görüntüyü daha güzel bir hale getirmek elimizde. Nasıl kablo sarma kitleriyle güç kaynağı kablolarını düzgün bir hale getirebiliyorsak, su soğutma sistemlerinin hortumlarının oluşturduğu kaosu da adam edebiliriz. Buyurun işe başlayalım.

Kullanılan Sistem
Intel E8400 3.0 GHz
Asus P5E3 X-38 Anakart
Kingston DDR3 1375 MHz 2 GB RAM
Nvidia 8800 GTX ekran kartı
Aerocool Zero Degree kasa
EK su soğutma blokları

Öncelikle su soğutma sistemlerinde kullanılan konnektör karmaşasına son verelim. Aşağıda görülen konnektörler soldan sağa sırası ile; 8/6 mm., 8/6 mm., 10/8 mm., 3/8" ve 1/2"dir. 8/6 mm. ölçüsüne sahip olan konnektörler şu an kullanılmamaktır. Thermaltake 735/745, Cooler Master Aqua Gate ve Titan Nikita gibi hazır su soğutma kitlerinde görülen 8/6 mm.lik standart artık tarih olmuştur. Resimdeki ilk konnektör hariç diğerleri 1/4" vida standardını destekliyor ve günümüz bloklarının tamamı 1/4" vida yuvasına sahiptir. 4 farklı konnektörde kullanılan yine 4 farklı hortum ölçüsü vardır.



Su sistemini kuracağımız kasa Aerocool Zero Degree. Midi ATX standardında ve mükemmel bir ergonomiye sahip. Bu kasanın incelemesini kesinlikle yapacağız.






Her uygulama öncesi yaptığımız gibi kasanın yan kapaklarını ve ön panelini çıkartıyoruz.



Aşağıda görülen metal aparatlar sayesinde, kasanın öne paneline iki adet 120 mm.lik fan takılabiliyor. Çok kullanışlı olan bu malzemelerin bir ara pleksi versiyonunu yapmak lazım.



Aparatlara 120 mm.lik fanlar yerine, 2 adet 120 mm.lik radyatör monte ediyoruz.





Ve radyatörleri kasanın ön paneline yerleştiriyoruz.



Anakartın üzerine EK blokları monte ediyoruz.



Blokları konnektörler ve hortumlar yardımıyla birbirine bağlıyoruz. Bağlantı şekilleri biraz karışık gibi gözükebilir. Hemen detaylandıralım.



Kullandığımız malzemeler; 10/8 mm.lik konnektörler (düz ve 90 derece) ve 10/8 mm.lik su hortumları. Bağlantı şekli sırası ile; su pompasının çıkışından (out) işlemciye, sonra mosfetlere ve kuzey köprüsüne.



Kuzey köprüsünden ekran kartına.



Ve en son olarak ekran kartından güney köprüsüne.

[sifre1993]

Ram'leri takıp anakartı kasaya yerleştiriyoruz. Anakart, bloklar sayesinde yüklü bir ağırlığa sahip oldu. Bu yüzden anakart üzerindeki bütün montaj deliklerine vida yerleştirerek anakartı sağlam bir şekilde kasaya sabitliyoruz.



Daha sonra blokların, radyatör bağlantılarını yapıyoruz. Ön panelde üst kısıma monteli olan radyatöre (Rad-1) güney köprüsü üzerinde bulunan bloktan çıkan hortumu bağlıyoruz.



Rad-1 ve Rad-2'nin bağlatıları 90 derecelik 10/8 mm. lik konnektörle yapılıyor.



Kullanacağımız su pompası Magicool 700 lt/s'lik pompa. Daha önceki testimizde bu pompanın 5 adet blok ve 360 mm.lik bir radyatöre sahip bir sistemde yeterli miktarda su basıncını ürettiğini görmüştük. Pompayı sisteme dahil etmeden hemen önce, içine alabildiği kadar sıvı koyuyoruz. Bu işlem, sistemin tamamına su basılması aşamasında size büyük kolaylık sağlayacaktır.



Rad-2'den çıkan hortumu, su pompasının su girişine (in) bağlıyoruz.



Su pompasının su çıkışını da işlemciye bağladığımızda, su sisteminin bağlantıları (döngü-Loop) tamamlanmış oluyor.



Blokların montajı bitti. Şimdi sıra sisteme su ilave edilmesinde. Bu iş biraz zaman alır. Daha önce içine sıvı doldurduğumuz pompayı bir güç kaynağına bağlayarak çalıştırıyoruz. Pompa çalıştığı anda haznesinde bulunan sıvıyı, işlemci bloğundan başlayarak sisteme hızlı bir şekilde göndermeye başlayacaktır. Ancak bir kaç saniye sonra haznedeki su biter. Güç kaynağı kapatılıp, pompanın sıvı haznesine tekrar sıvı doldurulur. Tekrar çalışırılır. Su pompasının haznesindeki sıvı bitince güç kaynağı kapatılıp, hazneye su doldurulur. Bu işlem, su pompasının sıvı girişinden (in) sıvı gelmeye ve hazne artık dolmaya başlayıncaya kadar devam eder.

Şimdi size ilginç, ancak son derece gerekli olan bir tüyo vereceğim. Sistemdeki su akışı sağlandığı zaman, radyatör ve blokların içinde hava boşlularını ya da hava kabarcıklarını yok etmemiz gerekiyor. Bu işin en temiz yöntemi "kasayı sallamaktır". Su pompası çalışırken, fazla abartmadan kasayı yavaş yavaş sallayın. Eğer abartmak isterseniz, kasayı ters çevirmek ya da yan yatırmak da caiz sayılabilir. Ancak sallama işlemini yaparken, 690 gr. ağırlığa sahip EK ekran kartı bloğunun, sallama aşamasında ekran kartınıza bindireceği yükü sakın unutmayın. Bir iki hava kabarcığı için, o güzelim ekran kartınızı ortadan ikiye bölmek istemezsiniz. Sonra bu işi diğer insanlara anlatmakta zor olur;

Arkadaşınız- Abi ne oldu yahu ?
Siz- Sorma Cankut, ekran kartım kırıldı.
Arkadaşınız- Nasıl yani ?
Siz- Ortadan ikiye ayrıldı.
Arkadaşınız-Abi üzerinde mi tepindin kartın ????
Siz- Yok ya ne tepinmesi, kasayı sallıyordum.
Arkadaşınız- Abi sen iyimisin, kasayı neden sallıyordun, uykusu mu gelmişti ????
Siz- Yok uykusunu almıştı da, içindeki hava kabarcıkları yok etmek için sallıyordum.
Arkadaşınız- Abi senin kasanda hava kabarcığının ne işi var, sen bilgisayarı akvaryumda mı besliyorsun ????

Ya da düşünsenize; kasayı hızla sallarken babanız başınıza dikilmiş ve size anlamsız bir yüz ifadesiyle bakıyor. Anlatmak zor tabi. Bu yüzden sallama işini fazla abartmayın.



Bilgisayarımız da Intel E8400 işlemci (4.5 GHz. çalıştırmazsak yazık olur), aşırı ısınan X-38 çipset ve efsane cep sobası Nvidia 8800 GTX ekran kartımız var. İki adet 120 mm.lik radyatör bu sistemi soğutmakta zorlanabilir. Ancak Aerocool Zero Degree'de bir 120 mm.lik radyatör için hala yer var. Kasanın arka panelinde yer alan 120 mm.lik fan yuvası bu iş için oldukça ideal.



Rad-2'den çıkan ve su pompasına giden hortumu Rad-3'e bağlıyoruz ve Rad-3'ün çıkışını su pompasına (in) yönlendiriyoruz.




Sistemin diğer akım ve data bağlantılarını yaptıktan sonra, bilgisayarımız çalışmaya hazır. Ortada aşırı bir kablo dağınıklığı gözükmüyor. Kabloları biz mi sakladık ? Hayır. Kasanın kablo yönetimi gerçekten çok güzel. Ben bu kasayı çok sevdim.



Kasanın ön panelinde DVD yazıcı, açma-kapama-USB-kulaklık-mikrofon girişlerinin bulunduğu panel ve Akasa fan kontrol ünitesi var. Madem su soğutma kurduk ve sessiz bir bilgisayar istiyoruz, fan kontrolcü de ekstra bir lüks olmayacaktır.



Yan kapaktaki 250 mm.lik devasa fan, yeterli miktarda havayı rahatlıkla kasa içine yönlendirecektir.



Arka panelde, kasa içindeki 120 mm'lik radyatörün serinletilmesini sağlayan 120 mm'lik fan bulunuyor.



Kasanın ön panelindeki kapağı yerine takıyoruz.




Kasayla işimiz tamamen bitti.



Sonuç

Epey çalıştık ve güzel bir sistem kurduk. Şimdi biraz dinlenelim ve yaptıklarımız hakkında konuşalım.

Aerocool Zero Degree gibi standart Midi ATX formundaki kasanın içine güzel bir oyun sistemi ve 3 radyatörlü bir su soğutma kurduk. Cooler Master Stacker ya da Cosmos gibi büyük ebatlı dev kasalara bu sistemi monte etmek, kullanıcısını asla üzmez. Çünkü bu büyük kasalar yine büyük oranda iç hacme sahiptirler. Ancak elimizde standart ölçülerde bir kasanın olması, içine su soğutma sistemi kuramayacağımız anlamına da gelmiyor. Yaptığımız işin en büyük kahramanları; ergonomi canavarı Aerocool Zero Degree kasa ve 90 derecelik konnektörlerdir. Kasanın esnek yapısı ve hortum karmaşasını engelleyen 90 derecelik konnektörler sayesinde, bir çok kasaya sığmayacak bir bir sistemi rahatlıkla kurduk.

Gerçi yaptığımız bu işten en karlı çıkan, bizim evin büyük oğlu Orkun bey oldu. Şimdi sessiz ve yüksek soğutma performansına sahip bir sistemde Crysis oynuyor. Ancak bu mutluluğu çok uzun sürmeyecek. Çünkü onun bilmediği ve kurduğumuz sistemde çözülmesi gereken bir kaç sorunumuz var. Bu yüzden kasayı tekrar ele alacağız. En büyük sorun, kasanın ön panelinde bulunan kapak. Kapak kapatılınca, hemen arkasındaki 2 adet 120 mm.lik fanın hava akışını engelliyor. Bu yüzden bilgisayar çalıştırılınca ön paneldeki kapağında açılması gerekiyor. Bu konuya bir çözüm bulmamız şart.

[sifre1993]

Diğer bir problem kasanın arka paneline yerleştirdiğimiz 120 mm.lik radyatör de. Öndeki radyatörler dışarıdan hava alıyor ve radyatör peteklerinden geçerken bu hava ısınıyor. Egzost fanının yuvasına yerleştirdiğimiz radyatör, her ne kadar yan kapaktaki 250 mm'lik fandan taze hayayı alsa da, yine de ön panelden gelen sıcak havayla bir şekilde temas ediyor. Bu durum radyatörün performansını olumsuz yönde etkileyecektir.









BÖLÜM 2

Bıraktığımız yerden devam ediyoruz. Geçen bölümde standart ölçülerdeki Aerocool Zero Degree'ye 3 radyatörlü ve tek döngülü (tek su pompalı) bir su soğutma kurmuştuk. Sistemimiz her ne kadar hortum karmaşasından uzak ve güzel görünse de performans olarak kötü durumdaydı. 3 adet 120 mm radyatör kasa içine konumlandırılmıştı ve tek döngüye sahip dolaşım, bileşenleri sağlıksız olarak soğutuyordu.

Ancak daha iyisini yapmamak için herhangi bir engelimiz yok. Biraz teknikle bu işi hallederiz. Biraz kasa keselim.

Aerocool Zero Degree'nin 5.35" sürücü yuvalarına yerleştirilen 2 adet 120 milimetrelik radyatörün üzerinde bulunan fanlar, kasanın kapağı kapatılınca yeterli miktarda havayla beslenmiyordu. Öncelikle bu soruna acil olarak bir çözüm bulalım.



Kapağın ızgarasını çıkartıyoruz.



Keseceğimiz şekli kapak üzerine çiziyoruz.



Dremel'e taktığımız yüksek devirli bir kesici uçla şeklin kaba hatlarını kesiyoruz.



Daha sonra balık sırtı kalın dişli bir demir eğesi ile şekli tamamlıyoruz. Alüminyumun eğe ile işlenmesi son derece kolaydır.



240 milimetrelik radyatörün 5.25" sürücü yuvalarına rahat bir şekilde yerleşmesi için radyatöre bir yuva yapacağız. Gerekli ölçülerde 8 mm kalınlığında pleksi parçaları kesiyoruz.



Kloroformla pleksi parçaları yapıştırıyoruz.



114 mm.lik buat ucuyla iki adet delik açıyoruz.



Fanların montaj deliklerini açıyoruz.



Pleksi yuvanın yan bölümlerine, yuvayı 5.25" sürücü yuvasına sabitlemek için 4 adet 2.5 milimetrelik delik açıyoruz.

[sifre1993]

3 milimetrelik kılavuzla açtığımız deliklere vida yuvası açıyoruz.




Radyatör ve fanları vidalıyoruz.



Pleksi yuvayı 5.25" sürücü yuvasına 4 adet vidayla sabitliyoruz.





Kasanın ön kapağını kapattığımız zaman, fanlar artık diledikleri kadar havayı rahatça kullanabilirler.



Bu şirin şeylerin adı Magicool Silindirik Sıvı Haznesi. Temelde iki görevleri var. Sisteme rahat bir şekilde sıvı konulmasını sağlamak ve kasaya görsellik kazandırmak.



Kasanın tavanına sıvı haznelerini yerleştireceğiz. Gerekli işaretlemeyi yapıyoruz.



Sıvı haznelerinin taşıyıcı ayakları için 4 adet delik deliyoruz.



Ayakları vidalar yardımıyla tavana sabitliyoruz.



Üzerine sıvı haznelerini yerleştiriyoruz. Haznelerin sıvı giriş /çıkış yerlerine 4 adet 90 derecelik konnektör vidalıyoruz.



Konnektörlerin altına 2 adet 11 milimetrelik delik açacağız. Delik çapı epeyce büyük olduğu için önce küçük bir kılavuz delik açıyoruz.



Daha sonra 11 milimetrelik matkap ucunu matkaba yerleştirip yavaş bir şekilde delme işlemini yapıyoruz.



İşlem bitince, iç çapı 11 milimetrelik iki adet metal pulu deliklerin üzerine yerleştiriyoruz.

[sifre1993]

Zero Degree'nin ön panelinde yer alan açma-kapama, reset ve USB panelini tavana taşıyoruz. Bilgisayarı çalıştırmak için bir de ön kapağı açmayalım. Tembellik bazen yararlı olabiliyor. Dremel'e taktığımız yüksek devirli kesiciyle panel ölçüsündeki bölümü kesiyoruz.



Panelin gereksiz fazlalıklarını elmas çark ucuyla kesiyoruz.



Paneli hızlı yapıştırıcı ile ön ve arka kısmından metale yapıştırıyoruz. Tavanla işimizi bitirdik.



Biraz da yan kapakla uğraşalım. Yan kapağın orijinalinde 250 milimetrelik bir fan bulunuyor ve bu fan dışarıdan aldığı havayı kasa içine yönlendiriyor. Ancak bize, kasa içindeki sıcak havayı dışarı atacak fanlar lazım.



Yan kapağın pencere ölçülerinde bir pleksi kesiyoruz. Ancak pleksinin üzerindeki koruyucu naylonu çıkartmıyoruz. Çizilmesini istemeyiz.



Pleksiyi kağıt bantlarla kabaca yan kapağa yapıştırıyoruz.



Pencerinin üzerine A.C. Ryan Rad grill (radyatör ızgarası) yerleştireceğiz. Ancak ızgaranın arkasında radyatör değil, iki adet 120 milimetre fan bulunacak. Gerekli işaretlemeyi yapıyoruz.





Kesimden sonra fan deliklerini açıyoruz.



Fanları yerleştirdikten sonraki son durum.



Zero Degree'nin kutu içeriğinden çıkan ve 3.5" sürücüleri 5.25" sürücü yuvalarına monte etmek için kullanılan aparat.



Aparat, normal şartlar altında normal büyüklüğe sahip. Ancak bizim kullanacağımız yer için boyunun biraz kısalması gerekiyor.



Aparatın kestiğimiz parçalarını Laing su pompasına vidalıyoruz.



Laing su pompasını 5.25" sürücü yuvasına monte ettiğimiz gibi, su soğutmanın bağlantılarına geçiyoruz. Durum yine ilk bölümde olduğu gibi karışık gözükmekle kalmıyor, bu sefer bağlantılar gerçekten karmaşık. İlk olarak ekran kartı. Su pompasından gelen sıvı önce ekran kartı bloğuna sonra güney köprüsü bloğuna uğruyor. Güney köprüsünden kasa dışına, kasa dışından gelen sıvı ise tekrar pompaya geliyor.