ana-ekran

Firefox 4’e yakın bakış

Tarayıcı dünyasının yeni lideri olmaya aday Firefox 4’le gelen şahane yenilikleri inceliyor, Mozilla’nın popüler web tarayıcısının bu son sürümünden sonuna kadar faydalanmanız için tavsiyelerle bulunuyoruz.

StatCounter’ın açıkladığı son istatistiklere göre dünya çapındaki tarayıcı pazarında Internet Explorer’ın payı %49,87’ye gerilerken, Firefox’un payının da %31,5’e yükseldiği ortaya çıkardı. Bu sonuca göre, tüm dünyadaki internet kullanıcılarının üçte biri düzenli bir şekilde Firefox kullanıyor. Başka bir istatistiğe göre ise Avrupa ülkelerinde Internet Explorer’ı sollayarak liderlik koltuğuna oturmuş bile.

Firefox 3’ün piyasaya sürüldüğü Haziran 2009’dan bu yana Mozilla dur durak bilmeden tarayıcıyı güçlendirdi, yeni araçları kullanıma sundu ve kullanıcıları tarafından bildirilen problemler üzerinde yoğunlaştı. Kısa bir süre içinde de Google Chrome ve Opera tarayıcılarının yükselen rekabet gücüne karşı dördüncü Firefox sürümü üzerinde çalışılmaya başlandı.

Firefox 4 bir dizi kullanışlı yeni özellik, genel iyileştirmeler, sadık Firefox kullanıcılarını tatmin edecek çeşitli performans ve güvenlik gelişmeleri sunarken, ayrıca yeni kullanıcıların da beğenisini toplamak niyetinde. Yenilikçilik anlamında tarayıcı dünyasına daima yön vermiş olan Firefox, şu sıralar bu rolü Chrome’la paylaşıyor olsa da 4. sürümünde yine çok önemli yenilikler vadediyor. 4. sürüm, kendinden önceki 3.6’ya göre dev gelişmeler sergiliyor. Tarayıcının “donanımsal hızlandırma” ile güçlendirilmiş yeni JavaScript motoru sörf hızınızı hissedilir ölçüde artırırken, Panaroma adlı sekme yönetimi ve “uygulama sekmeleri” gibi yenilikçi araçlar kullanıcıların beğenisini kazanacak gibi gözüküyor. Ayrıca, önümüzdeki aylarda çıkacak olan ve Windows XP’de çalışmayacağı açıklanan Internet Explorer 9’un aksine, Windows XP kullanıcıları Firefox’un bu son sürümünü kullanabilecekler. Bu da Firefox’un IE’den biraz daha pazar payı çalmasına yol açabilir.

Bu dosyamızda, Mozilla’nın deyişiyle “dünyanın en şahane tarayıcısı” Firefox 4 hakkında bilmeniz gereken her şeye ışık tutuyoruz.

Not: Bu konuyu hazırlarken Firefox 4’ün 9. beta sürümünü temel aldık. “Feature freeze” aşaması geçildiği için bundan sonraki beta sürümlere yeni özellikler eklenmeyecek ve büyük olasılıkla tasarım değişmeyecek, ama final sürümü çok küçük farklılıklar içerebilir.

Firefox 4’ü şimdi indirin

Siz bu yazıyı okurken muhtemelen Firefox 4’ün son beta veya RC sürümlerinden biri yayımlanmış olacak. “Beta”, son rötüşları yapılmamış ve bazı hatalar içermesi muhtemel, ama günlük kullanıma uygun yazılım anlamına geliyor. Hem Firefox 4 Beta’yı herkesten önce denemek hem de Mozilla’ya Firefox 4’ü geliştirmesinde yardımcı olmak istiyorsanız, Türkçe Firefox 4 Beta’yı www.firefox.com/beta adresinden indirebilirsiniz.

Firefox 4’ün final sürümününse Şubat ayının sonlarında yayımlanması planlanıyor.

Firefox 4’te neler yeni?

Firefox 4, bizleri birbirinden iddialı pek çok harika yeni özellikle tanıştırıyor. Tarayıcının son sürümünde bulacağınız en dikkat çekici özellikleri aşağıdaki sıraladık.

Panorama ile sekme grupları oluşturmak

Firefox 4’ün dikkat çekici yeni özelliklerinden biri Panorama. Oldukça faydalı bu yeni kullanım alanı sayesinde açık sekmelerinizi gruplandırabiliyorsunuz. Örneğin; Facebook, Twitter ve MySpace gibi sosyal ağlar için ayrı; Hürriyet ve ntvmsnbc gibi haber siteleri için ayrı olmak üzere sekmelerden oluşan gruplar oluşturabiliyorsunuz. Bu yeni aracı kullanmak çok kolay: Sekme çubuğunun sağ kısmındaki minik “Sekmelerinizi gruplandırın” düğmesine tıklamanız ve birkaç site eklemeniz yeterli. İstediğiniz kadar grup yaratabileceğiniz bu yöntem sayesinde, tek tıklamayla gruba ait tüm siteleri aynı anda ayrı sekmelerde açmak da mümkün. Bir sekmeyi kapatmanız durumunda bu site anında ait olduğu gruptan ayrılmış oluyor. Panorama kullanımıyla ilgili mini rehberimizi ilerleyen sayfalarda bulabilirsiniz.

Çökmelerde anında telafi

Google, tarayıcısı Chrome’u 2008’de ilk kullanıma sunduğunda rakiplerine nazaran en büyük avantajı çökmelere karşı sunduğu koruma idi. Bu korumanın ardındaki basit fikir; çöken eklentilerin tarayıcıyı tamamen devre dışı bırakmasının önüne geçmek. Firefox kullanıcıları da benzer bir koruma yöntemine 3.6.4 sürümü itibarıyla sahip bulunuyorlar ve bu özellik kendine Firefox 4’te de yer buluyor. Artık herhangi bir Flash, QuickTime ya da Silverlight eklentisinin çökmesi ve donması durumunda, sadece sayfayı tazeleyerek sörfe kaldığınız yerden devam edebiliyorsunuz.

Daha hızlı sörf

Firefox 4’ün JaegerMonkey isimli yeni JavaScript motoru, web uygulamalarını Firefox 3.6’ya göre gözle görülür ölçüde daha hızlı çalıştırıyor. JaegerMonkey’in son hâliyle birlikte denebilir ki modern tarayıcılar (Firefox 4, Chrome 9, Internet Explorer 9, Opera 11) JavaScript hızı yarışında aşağı yukarı eşitlendiler. Facebook gibi yeni nesil ve modern web teknolojilerinden yoğun biçimde yararlanan web sitelerini sıkça kullanıyorsanız, Firefox 4 veya diğer yeni nesil bir tarayıcıyı kullandığınızda hız farkını kolayca hissedeceksiniz.

Yeni kullanıcı arabirimi

Firefox 4’ün tamamen yenilenen kullanıcı arabirimi, ekranda daha az yer kaplayarak web sayfalarına daha çok yer açmayı hedefliyor. Aslında modern tarayıcıların tümü böyle bir eğilim içinde. Klasik menü çubuğu, başlık çubuğu ve pencerenin altında yer alan durum çubuğu kaldırılmış, ekranı kaplama modunda Firefox menü düğmesiyle sekmeler tek bir satıra sığdırılmış. Böylece Firefox’un kendisi ekranda oldukça az alan işgal ediyor. Ayrıca Firefox 4,Windows 7 ve Vista’nın Aero temasıyla daha fazla uyum içinde ve daha şık görünüyor.

Daha akıcı grafikler

Firefox 4, Direct2D donanımsal hızlandırma desteği sunuyor ve böylece donanıma yüklenen sayfaları yorumlanmak üzere merkezi işlemci yerine grafik işlemciye gönderiliyor. Sonuç olarak da, grafik açıdan yoğun sayfa içerikleri ve HTML5 tabanlı animasyonlar daha akıcı şekilde, daha yüksek kare oranlarıyla sergileniyor. Bu hızlan

dırmadan faydalanmak için DirectX 10 uyumlu bir grafik kartı gerekiyor. Ayrıca, hızlandırmadan tam olarak faydalanmak için Windows Vista/7 gerekiyor ama XP kullanıcıları da bir miktar hızlandırma elde edebiliyorlar. Bu kabiliyetin Firefox’a has olmadığını belirtelim. IE9 beta sürümü ve son Chrome sürümü de donanımsal hızlandırmayla beraber geliyor.

Bu özelliği Mozilla’nın kendi yorumlama demosu (git.pcnet.com.tr/486) ile Firefox 4 en yüksek puanı alarak IE9 ve Chrome’un üstüne çıktı. Üç tarayıcıyı Microsoft’un FishIE Tank demosu (http://git.pcnet.com.tr/487 ) ile test ettiğimizde ise farklı sonuçlarla karşılaştık. IE9 birinci gelirken Firefox 4 son sıraya düştü. Görünen o ki her tarayıcı bazı sayfalarda diğerlerine göre bir miktar üstünlük sağlıyor ama kesin olan bir şey var ki, donanımsal hızlandırma müthiş bir gelişme ve kullanmaya başladığınızda farkı hemen hissedeceksiniz.

Tarayıcı verilerinizi farklı aygıtlar arasında eşitleme

Çoğumuz web’e erişmek için ev ve iş yeri gibi birden fazla bilgisayarlar kullanıyoruz. Firefox 4’ün yeni Sync özelliği sayesinde tüm yer imlerinize, sörf geçmişinize, parolalarınıza, form verilerinize ve açık sekmele

rinize Firefox 4 yüklü herhangi bir bilgisayardan erişebiliyorsunuz. Örneğin, bu sayede dün gece evde girdiğiniz sitenin adını işe geldiğinizde unutma dergi ortadan kalkıyor; çünkü sabah bilgisayarınızı açtığınızda, evdeki Firefox’unuzda yaptığınız işlemler saniyeler içinde iş bilgisayarınıza aktarılacak. Ayrıca gizlilik endişelerine de kapılmanıza gerek yok; verileriniz tamamen şifreli tutuluyor ve sunucu, girdiğiniz sitelerin kaydını tutmuyor.

Bu özelliği etkinleştirmek için sol üst köşedeki Firefox menü düğmesine ve “Eşitleme kurulumu”nu seçin. Karşınıza gelen ekrandan “Yeni hesap aç” deyip, e-posta adresinizi ve kullanmak istediğiniz parolayı girin. Sunucu olarak “Firefox Sync sunucusu”nu seçmenizi öneriyoruz. Mozilla’nın kendi Sync sunucusu herkesin ücretsiz kullanımına açık. Profesyonel kullanıcılar sonradan kendi sunucularını da kurabiliyor. Sonraki adımda sizin için bir Sync anahtarı oluşturulacak. Bu anahtarı yazdırabilir, dosya olarak kaydedebilir ya da bir yere not alabilirsiniz. İleride buna ihtiyacınız olacak.

Şimdi farklı bir bilgisayarda Firefox 4’ü açın, “Eşitleme kurumu”na girin ve bu sefer “Bağlan” düğmesine tıklayın. Bu aşamada sizden bir şifre istenecek. Daha önce Sync’i kurduğunuz herhangi bir bilgisayarın yakınındaysanız Firefox > Seçenekler > Eşitleme > Aygıt ekle bağlantısına tıklayarak girmeniz gereken şifreyi alabilirsiniz. Diğer bilgisayarın yakınında değilseniz “Bilgisayarımın yakınında değilim” seçeneğini seçin. Bu durumda, daha önce kaydettiğiniz Sync anahtarını girmeniz gerekecek. Gerekli bilgileri girdikten sonra işlem tamamlanacaktır. İlk eşitleme işlemi birkaç dakika sürebilir. Bundan sonra Firefox verileriniz kısa aralıklarla tüm Firefox’larınız arasında eşitlenecektir.

iPhone, iPod touch veya iPad sahibiyseniz, ücretsiz Firefox Home (git.pcnet.com.tr/488) uygulamasını kullanarak geçmişinize, açık sekmelerinize ve yer imlerinize erişebilirsiniz.

HTML5 tabanlı videolar

Geliştiricilere ses, video ve resimlerle zenginleştirilmiş uygulamaları üçüncü şahıs eklentilerinden bağımsız olarak web sayfalarına gömmelerini sağlayan HTML5’i “web tabanlı uygulamaların geleceği” olarak tanımlamak pek de yanlış olmaz. Firefox 4 bu ses ve video etiketlerini tamamen destekliyor ve HTML5’in coşkusundan faydalanmanızı sağlıyor.

YouTube’un HTML5 denemesine (www.youtube.com/html5) katılarak çoğu videoyu HTML5 aracılığıyla hemen izlemeye başlayabilirsiniz (HTML5 formatında bir video izliyorsanız videonun hemen altında “HTML4 WEBM” yazdığını göreceksiniz). Ayrıca izleyip kurcalayabileceğiniz bazı etkileyici HTML5 video demolarına www.html5v

ideo.org/demos adresinden erişebilirsiniz. Mozilla da, gerçek zamanlı ses üretimi, efekt ekleme ve daha fazlasına imkan veren kendi ilginç ses demosu koleksiyonunu git.pcnet.com.tr/489 adresinde kullanıcılara sunuyor.

Web’in yerinde durmayan evrimi dâhilinde HTML5 önemli bir adım teşkil ediyor ve doğal olarak bu teknolojiyi Firefox 4 dışında Chrome ve IE9 gibi diğer tarayıcılarda da bulabiliyorsunuz.

Arama motorları

Mozilla, arama çubuğundan eriştiğimiz mevcut arama seçeneklerinin kapsamını da genişletti. Geçerli arama motoru olarak yerini koruyan Google ve Yahoo!’nun yanına İngilizce Firefox’ta Bing eklenti. Firefox’un Türkçe yerelleştirme ekibi, şimdilik Türkçe hizmet vermeyen Bing’i Türkçe Firefox’a almamayı tercih etmiş. Ayrıca Türkçe Firefox’ya Yahoo! Amerika’nın yerini geçtiğimiz yıl açılan Yahoo! Türkiye almış. Türkçe Vikipedi, Amazon ve eBay arama seçenekleri arasında yerini koruyor. Creative Commons ve Answers.com’un ise listeden çıkarıldığını görüyoruz.

Daha güvenli bağlantı

Firefox 3.6 kullanarak PayPal gibi bir siteyi ziyaret ederseniz doğrudan güvenli (HTTPS) sürümüne yönlendiriliyorsunuz. Fakat tarayıcınızın başta şifrelenmemiş siteye bağlanmasından dolayı hâlâ üçüncü şahısların iletişimde etki sahibi olma ihtimali bulunuyor. Bu esnada gerçekleştirilen müdahaleler “aracı saldırı” olarak biliniyor. Firefox 4 içine yerleştirilen “HTTP Strict Transport Security” (HSTS), bağlantı isteğinizi doğrudan güvenli siteye yönlendirerek problemi çözüyor.

HSTS desteği Google Chrome tarafından da sunuluyor. Ocak 2010 itibarıyla bu teknolojiye geçiş yapan ilk büyük tarayıcı da Chrome olmuştu.

Herhangi bir açık sekmeye geçmek

Kendinizi pek çok açık sekmenin kargaşası içinde bulduğunuzda Firefox 4’ün adres çubuğunu kullanarak arzu ettiğiniz sekmeye kolayca erişebilirsiniz. Sayfa başlığının veya adresinin bir kısmını arama çubuğuna girerek ilgili açık sekmelerin bir listesini diğer tavsiye edilen sonuçların karışımıyla beraber görebilirsiniz. Aradığınız sekmeyi gördüğünüzde “Sekmeye geç” bağlantısına tıklayarak Firefox 4’ün doğrudan bu sekmeye atlamasını sağlayabilirsiniz. Bu kabiliyeti özellikle kullanışlı kılan, Panaroma grupları içinde gizli olanlar dâhil tüm sekmeleri kapsıyor olması.

Sık girilen siteler için sabit sekmeler

Muhtemelen Gmail, Hotmail, Facebook gibi bazı siteleri rutin bir şekilde ziyaret ediyor, hatta tarayıcınızda devamlı açık tutuyorsunuz. Firefox 4 bu tür siteleri sabit uygulama sekmelerine dönüştürerek istediğiniz zaman kolayca erişebilmenize olanak tanıyor.

Böyle bir siteye girdikten sonra sekmesine sağ tıklayın ve “Uygulama sekmesine dönüştür”ü seçin. Firefox 4, bu sekmenin sadece simgesini alıp sekme çubuğunun en sol kısmına yerleştirecek. Bu özellik, Chrome’un “Sekmeyi iğnele” özelliğiyle benzerlik gösteriyor.

Uygulama sekmeleri tıpkı normal sekmeler gibi kullanılıyor ve onlar gibi kapatılabiliyor, ama sekme çubuğunuzda daha az yer kaplıyor ve tarayıcıyı başlattığınızda otomatik olarak açılıyorlar. Bir uygulama sekmesini kaldırmak için sağ tıklayıp “Normal sekmeye dönüştür”ü seçmeniz yeterli.

Firefox 4’ü parmaklarınızla kullanın

Eğer dokunmatik bir ekrana sahipseniz parmak uçlarınızı kullanarak da Firefox 4’ü kontrol edebilirsiniz. Tarayıcının algıladığı üç tür dokunma eylemi bulunuyor: Ekrana dokunma, parmakları hareket ettirme ve parmakları kaldırma. Tarayıcının aynı anda birden fazla temasın konumunu takip edebilmesi sayesinde basit parmak hareketleriyle bir fotoğrafı veya HTML5 videosunu (oynama esnasında) büyütebiliyor veya nesneleri döndürebiliyor, hatta parçalara ayırabiliyorsunuz.

Firefox nasıl büyüdü?

Firefox, internette ortaya çıktığı günden bu yana epey değişim geçirdi. Karşınızda bu tarayıcının yılları kapsayan gelişimi hakkında hazırladığımız ufak bir rehber…

İlk sürümler – 2002

Netscape Navigator’ın (Internet Explorer’dan önce en yaygın kullanılan tarayıcı) açık kaynak küllerinden doğan Firefox, Phoenix adı altında 2002’nin sonlarına doğru Mozilla tarafından internet kullanıcılarına sunuldu. Bir yıl sonra bu tarayıcı Firebird’e dönüştü ve ardından 2004 Şubat’ında da bugünkü ismini aldı.

Sürüm 1 – 2004

Kasım 2004, Firefox’un ilk tam sürümüyle karşılaştığımız zamanı temsil ediyor.  Geliştirilen sekme kontrolü özelliklerinin yanı sıra bu sürüm pek çok hatanın giderilmesiyle beraber geldi.

Sürüm 2 – 2006

2006’da yayımlanan bu sürüm görsel değişiklikler içerirken, aynı zamanda kullanıcılarını oltalama (phishing) korumasıyla, daha da geliştirilen sekme yönetimiyle (her sekme için “kapat” düğmesi gibi), iyileştirilmiş arama seçenekleriyle ve oturum kurtarmayla da tanıştırdı. Bu sürümde yazım denetimi de yeni özellikler arasında kendini belli etti.

Sürüm 3 – 2008

2008’de yayımlanan ve iyileştirilmiş Gecko 1.9 yorumlama motorunu temel alan 3. sürüm, yeni bir yer imi sistemi, gelişkin eklentiler ve dosya indirme yöneticisinin yanı sıra oltalama saldırılarına karşı tıklanabilir favicon simgeleriyle beraber geldi. Bu sürümde ayrıca “Şahane Çubuk” adı verilen, yazdıklarınızla paralel bir şekilde yer imlerinizden ve taramageçmişinizden faydalanarak sonuç dökümü sunan akıllı adres çubuğuyla karşılaştık.

Sürüm 3.5 – 2009

Haziran 2009’da dağıtılmaya başlanan 3.5 sürümü, HTML5 desteğinin kendini göstermesiyle dikkat çekti. Ayrıca yeni ve daha hızlı bir JavaScript motorunu da devreye sokan 3.5, kullanıcılarını “gizli tarama” seçeneğiyle tanıştıran sürüm de oldu. Diğer yenilikler arasında sekme ayırma, daha da gelişmiş “Şahane Çubuk” ve daha akıllı bir oturum kurtarma da bulunuyordu.

Sürüm 3.6 – 2010

Ocak 2010’da dağıtılmaya başlanan bu yeni sürüm bizleri Persona’larla tanıştırdı. Bunun dışında vücut bulan en önemli değişimler, daha hızlı JavaScript işleme, daha gelişkin HTML5 video yönetimi ve güncelliğini kaybeden yan uygulamalar üzerinde daha fazla kontrol gibi genelde altyapı seviyesinde gelişti.

Yorum yazın